سانسوریا

سانسوریا از خانواده ی liliaceae گیاهی است علفی دائمی با ریشه های ریزوم دار ، دارای ۵۰ گونه و بومی مناطق گرمسیری و مرکز آفریقا است، دارای برگهای ضخیم و فیبری کشیده بلند شمشیری شکل با اتفاع های متفاوت با رنگ های متفاومت، گاه با حاشیه های رنگی است. همچنین دارای گلهای بسیار کوچک معطر به رنگ سفید متمایل به سبز در گل آذین سنبله است که ظهور آن در فصل بهار یا تابستان در آب و هوای ملایم است.

زیباترین گونه های سانسوریا عبارتند از:

S.cylindrica-: با برگهای بلند و استوانه ای به طول ۱ متر

– S. grandis: با برگهای سبز و روشن و نوارهای کناری کم رنگ تر و حاشیه ای به رنگ برنز به طول بیش از ۱ متر.

– Slongiflora : با برگهای گوشتی به ارتفاع ۵۰ – ۳۰ cm با علایمم سفید و حاشیه قرمز

– S.trifasciata: از معمول ترین گونه ها، با برگهای نوک تیز به طول ۹۰-۳۰cm با نوارهای کناری سبز تیره و واریته های Laurentii بانوارهای کناری سفید یا طلایی و گل های خشبو در فصول مساعد

نیازها:

– نور: به نور کامل حتی در مقابل اشعه مستقیم آفتاب نیاز دارد البته نیز قادر به رشد است.

– دما: حرارت مطلوب C  ۲۴ تا ۱۶ است ولی تا ۱۰ درجه را نیز تحمل می کند.

– آبیاری: هفته ای ۱ بار در تابستان و ماهی ۱ بار در زمستان به طوری که گلدان را در ظرف آب به مدت نیم ساعت قرار دهید دراد.

– رطوبت: نیاز رطوبتی آن کم است و به غبار پایین نیاز ندارد البته می توان برگهای غبار آلود را با پارچه و اسفنج مرطوب تمیز کرد.

– خاک: به سنبت ۱:۲ از خاک لومی و خاک برگ پوسیده نیاز دارد.

– تغذیه: در پاییز و زمستان به تغذیه نیازی ندارد ولی در بهار و تابستان باید کمبود عناصر را با اضافه کردن کودهای مایع یا جامد محلول در آب، در آب آبیاری آنها، هر ۳ هفته ۱بار تامین کرد.

– تعویض گلدان: این گیاه گلدان کوچک را به بزرگ ترجیح می دهد. هر ۳ سال ۱ بار در بهمن و اسفند قبل از رشد جوانه های جدید، شروع به تعویض گلدان نمایید.

نکته: هر چند مدت یکبار سطح گلدان را به منظور جلوگیری از سله بستن خاک خراش دهید.

تکثیر: از طریق تقسیم بوته در بهمن و اسفند ماه، جدا کردن پاجوش در بهار به ویژه در گونه های ابلق و قلمه برگی به طول cm8 و قرار داد درماسه و ریشه دار کردن حرارت ۱۸ تا ۲۰ درجه قابل تکثیر است.

حساسیت ها (علایم/ علت/ درمان)

رنگ پریدگی بگها/ نور ناکافی، کمبود مواد غذایی/ انتقال به محل روشن و تغذیه مصنوعی هر ۳ هفته یک بار

  • ظهور زخم های قهوه ای روی برگ/ ابیاری بیش از حد / بازدید زهکش و کاهش آبیاری
  • قهوه ای و خشک شدن برگها/ هوای گرم و خشک/ آبیاری و انتقال به محل خنک
  • نرم و آبکی شدن برگهای جدید/ تغذیه بیبش از حد/ کم کردن تغذیه مصنوعی
  • پوسیدگی برگها در قاعده/ خاک باتلاقی/ بادید زهکش و کاهش آبیاری
  • سیاه و آبکی شدن برگها/ یخ زدگی/ انتقال به محل گرم تر
  • لکه های قهوه ای و خشک روی برگها/ گرمای زیاد/ انتقال به محل خنک تر
  • نقاط قهوه ای زنگ مانند روی برگ/ مواد براق کننده شیمیایی/ عدم استفاده از مواد شیمیایی و تمیز کردن با اسفنج
  • ظهور زخمهای پنبه ای شکل در روی برگ ها و بدشگلی و حاشیه جدید در برگ/ آفت/ سم پاشی هر ۲ هفته ۱ بار تا رفع علایم.

فیکوس Ficus sp

فیکوس (Ficus sp ) این گیاه متعلق به خانواده ی Moraceae و بومی آسیابی استوایی، امریکای شمالی و دیگر مناطق گرمسیری است. در حدود ۶۰۰ گونه دارد و به صورت درخت، درختچه و بالارونده است. در هوای آزاد ارتفاع آن به ۳۰ متر نیز می رسد و ساقه های آن دارای شیرابه است که گاهی د رتماس با دست سوزش آور است. دارای برگهای همیشه سبزمتناوب چرمی یا علفی و رگه دار است و در اندازه و رنگ های متفاوت از سبز روشن تا تیره متغیرهستند.

زیباترین گونه های این گیاه عبارتند از:
الاستیکا F.elastica: واریته های decora و variegate دارای برگهای سفید و سبز و واریته doescheri دارای هاله سفید سبز تیره و سبز روشن ابری می باشد.
F.lyrata: با برگهای گیتاری شکل با حاشیه های مواج
F.macropglla: با برگهایی به طول cm30 و رگه های مشخص
F.pumia: بالا رونده، دارای واریته های minima و variegate با برگهای سفید، مناسب مناسب تراسهای سرد و قسمت های مرطوب است.
نیازها:
نور: گیاهی نیمه سایه دوست است و به روشنایی کامل دور از اشعه مستقیم آفتاب نیاز دارد چون نور مستقیم به شفافیت برگها صدمه وارد می کند. در باغچه نیز باید در محل گرم با سر پناه مناسب در سایه یا نیمه سایه کاشته شود.
دما: دمای حداقل ۱۶ درجه در زمستان و ۲۹ درجه در تابستان را تحمل می کند.
آبیاری: آبیاری در حد اعتدال و ترجیحا با آب ولرم را می پسندد. از غرقاب نمودن گلدان جلوگیری شود و بهترین طریق آبیاری قرار دادن در ظرف حاوی آب تقریبا به ارتفاع cm2 به مدت ۲ تا ۳ ساعت برای یک بار در هفته می باشد.
رطوبت: در هفته به ۱ بار مه پاشی نیاز دارد و برای داشتن برگهای شفاف و درخشان بهتر است هر ۳ تا ۴ روز یکبار برگها را شستشو داده و هر چند وقت یکبار با اسپری آئروزول آن را گندزدایی کرد.
نکته: در استفاده از آئروزول باید توجه کرد که در موقع اسپری پاشی تقریبا cm30 از گلدان فاصله داشته باشید.
خاک: به خاک دارای زهکشی به نسبت ۱:۲:۱ از خاک باغچه، خاک برگ و ماسه نیاز دارد و برای نفوذ هوا به خاک گلدان سطح آن مرتبا خراش داده شود.
تعویض گلدان: در بهار یا پاییز در صورت رشد سریع انجام می شود و در صورت عدم امکان ۵ تا ۷ cm از خاک سطحی گلدان را با خاک نو و غنی تعویض و هر دو هفته ۱ بار آن را تغذیه مصنوعی می کنند.
تغذیه: هر۱ ماه ۱ بار از کود شیمیایی به صورت محلول استفاده گردد و ۱ قاشق گرد استخوان در فصل پاییز روی سطح خاک پاشیده شود.
ازدیاد: در فصل بهار این گیاه از طریق گرفتن جوانه انتهابی با حداقل یک برگ و یا جوانه برگی و ریشه دارد کردن در دمای ۲۴ تا ۳۷ درجه قابل تکثیر است. به طور متوسط ریشه زایی آن ۱۴ تا ۲۸ روز طول می کشد. از طریق خوابانیدن هوایی شاخه هایی که برگهایی پایینی خود را از دست داده اند نیز ازدیاد انجام می شود.
حساسیت ها (علایم/ علت/ درمان)
بد شکلی و ریز و رنگ پردیگی برگها/ کمبود مواد غذایی/ تغذیه مصنوعی هر دو هتفه ۱ بار
بی رنگی برگها/ نور زیاد/ انتقال به سایه
ریزش ناگهان برگ و ظهور لکه های قهوه ای/ دمای پایین/ انتقال به محیط گرم تر
زرد و سقوط کردن برگها، لوله و آویزان شده برگها/ آب زیاد، آب کم/ فاصله انداختن در آبیاری ، آبیاری گیاه
لکه های زرد در روی برگ و تار عنکبوت، و زخم های پنبه ای در سطح برگ/ بیماری و آفت/ سم پاشی با کنه کش یا حشره کش نفوذی هر ۲ هفته یک بار
نکته: با زخمی شدن گیاه شیرابه از ان خارج می شود که برای جلوگیری از آن به سطح زخم وازلین می زنند.

دیفن باخیا Dieffenbachia sp

دیفن باخیا  متعلق به خانواده ی  Aracena و زادگاه آن برزیل است.

گیاهی برگ زینتی و دارای حدود ۲۰ گونه است. دارای ساقه نرم و آبکی و گوشتی بصورت عمودی و و در مواردی افقی است. ساقه غالبا بدون انشعاب و برگ های انتهایی همیشه در حال رشد و فعالیت اند و برگهای پایینی به تدریج ریخته و ساقه حالت لخت به خود می گیرد. برگ ها بر حسب گونه از نظر نقش و نگار متفاوت اند. گاهی اوقات روی گیاهان سالخورده، گل ها به صورت محدود ظاهر می گردد.

زیباترین گونه های این گیاه عبارتند از:

– بومانی D. bowmanii: دارای برگهای بسیار زیبا  با حاشیه مواج است.

– پیکتاD. picta: از گونه های بسیار پر فروش و دارای واریته و هیبرید بسیاری است.

– سگواینD. Seguine: ارتفاع آن ۸۰ سانتی متر تا ۱ متر است.

– آموئنا D. amoena: دارای برگهای پهن با لکه های کرم رنگ به موازات رگبرگها است.

نیازها:

– نور: نور غیر مستقیم بهترین نور است. نژادهای برگ تیره نسبت به سایه مقاوم اند و در صورت که گیاه در محیط تاریک باشد علقی و بیش از اندازه دراز می شود.

– دما: دمای  ۱۳ تا ۱۸ درجه سانتی گراد را ترجیح می دهد و مدت کمی می تواند نسبت به دمای۱۰ درجه مقاومت کند ولی این دما باعث ریزش برگهای پایینی آن می شود.

– آبیاری: به آبیاری با اب سبک و بدون املاح هفته ای ۲ تا ۳ بار در تابستان و هفته ای ۱ بار در زمستان نیاز دارد. البته مواظب باشید آب در ته گلدان باقی نماند و هر چند وقت یکبار برگها را با آب شستشو نمایید.

نکته: اگر دما پایین تر از  ۱۶ درجه  باشد اجازه دهید سطح خاک بین دو آبیاری خشک شود.

  • رطوبت: در تابستان و به خصوص در دمای بالای ۲۴ درجه مه پاشی توصیه می شود. ریختن آب در زیر گلدانی سنگریزه دار به طوری که ته گلدان با آب در تماس نباشد در تامین رطوبت اثر مثبت دارد.
  • – خاک: به خاک رسی ، شنی یا هوموسی نیاز دارد. ترکیبی از خاک برگ و لوم و کمپوست برای آن مناسب است.

*نکته: دیفن باخیا را می توان در ظروف مخصوصی در آب پرورش داد البته برا ی این منظور به قرص های تقویتی نیاز است.

  • – تعویض گلدان: بر حسب رشد گیاه معمولا در ۱ سال در اسفند یا بهار انجام می گیرد.
  • – تغذیه: در تابستان هر ۱ ماه، ۱ بار با کود محلول و در بقیه سال به جز زمستان که گیاه در استراحت است، هر ۲ هفته یکبار با کود شیمیایی تقویت گردد.

ازدیاد:

برای ازدیاد می توان از قلمه ساقه ۱ ساله و انتهای ساقه و یا خوابانیدن هوایی استفاده نمود. ازدیاد در اواسط بهار تا اوایل تابستان عموما به وسیله ی قلمه هایی که از سرشاخه های گیاه به طول cm5 و حداقل با ۱ جوانه اند صورت می گیرد. برای ریشه دار کردن می توان از آب استفاده کرد. به دلیل شرابه دار بودن باید ۱ تا ۲ روز قلمه را گذاشت تا خشک شود وبعد به طور افقی در شن قرار داده تا ریشه دهد. برای تکثیر می توان از پاجوش در واریته هایی که تولید پاجوش  می کنند در کلیه فصول و تقسیم به قطعات cm5/7 با ۱ جوانه نیز استفاده کرد.

حساسیت ها ( علایم/ علت/ درمان):

– لکه های سوخته روی برگ/ آفتاب  سوختگی/ غبار پاشی در صبح یا عصر و جا به جایی گیاه به محل سایه

– رنگ پریدگی و سفید شدن برگها/ نور زیاد و کمبود  مواد غذایی/ انتقال به ساقه ، کوددهی

  • رنگ پریدگی و سقوط برگها/ هوای سرد/ انتقال به محل گرم

– خشک شدن و ریزش برگ/ هوای گرم و خشک/ آبیاری بصورت مه پاشی و انتقال به محیط خنک

– زرد شدن برگ های پایینی و لکه های قهوه ای در حاشیه / آبیاری بیش از اندازه/ کمتر آبیاری

  • ریز شدن برگها و دراز شدن ساقه / نور کم/ انتقال به محل روشن تر با نور غیر مستقیم
  • برگهای پایینی به طرف داخل پیچیده و خشک شوند/ افزایش سن/ انتقال به محل خنک تر

– برگ ها زرد و تار عنکبوت در زیر آنها/ کنه ریز و قرمز/ سم پاشی هر ۲ هفته ۱ بار تا رفع علایم

– زخمهای سفید و پنبه ای در زیر برگ و قاعده/ آفت/ سم پاشی هر ۲ هقته ۱ بار  با حشره کش نفوذی تا رفع علایم

– پوسیدگی برگ و ساقه/ قارچ بوتریتیس/ هوای سرد و مرطوب/ سم پاشی با قارچ کش، کاهش مه پاشی و نگه داری گیاه در ۱۶ درجه

نکته: گونه ی D.amoena دارای شیرابه سمی است که در صورت تماس به نقاط حساس بدن مانند لب تولید تاول و لکنت زبان می شود. برای تمیز کردن برگهای آن باید از دستکش استفاده کرد.

آگلونما Aglaonema

آگلونما متعلق به خانواده ی Araceae و بومی هندوستان بوده و بیش از ۵۰ گونه دارد. گیاهی است سایه دوست با ساقه های کوتاه و برگهای بیرون آمده از غلاف و نیزه ای شکل و گاه قلبی شکل.

زیباترین گونه های این گیاه عبارتند از:

کاموتاتوم: با برگهایی به رنگ سبز تیره با لکه های نقره ای و دانه های قرمز و زرد

– کوستاتوم: با برگهای قلبی شکل سبر شفاف با لکه های سفید.

– کریس پم: بابرگهای خاکستری با حاشیه و خطوط سبز روشن

– تراوابی ای: بابرگهای نیزه ای به طول ۱۲ تا ۱۵ سانتی متر

نیازهای رشدی این گیاه شامل:

– نور : اتاق های قسمت شمالی ساختمان شرایط نوری این گیاه را تامین می کنند البته تحمل نور مستقیم آفتاب را ندارد.

– دما: بهترین درجه در زمستان oC15 و در تابستان oC24 است دمای oC 10 را نیز تحمل می کند.

– آبیاری: به هفته ای ۲ بار آبیاری در تابستان و به هفته ای ۱ بار آبیاری در زمستان و همچنین به زهکش نیاز دارد.

– رطوبت: در تابستان به هفته ای ۲ بار مه پاشی با آبفشان نیاز دارد. رطوبت اتاق در زمستان برای این گیاه کافی است.

– خاک: خاک مناسب برای آن خاکبرگ و یا هوموسی است.

– تغذیه: در فصل رشد در بهار و تابستان هر دو هفته یک بار به تغذیه مصنوعی با کودهای قابل حل در آب که مخصوص گیاهان زینتی است نیاز دارد.

– تعویض گلدان: در بهار هر سال به علت متراکم شده ریشه ها و کم شدن جا برای رشد ریشه و سفت شدن خاک، با گلدانی یک سایز بزرگتر انجام می گیرد.

ازدیاد:

با کاشت بذر در اواخر بهار و نگهداری در دمای ۲۴ درجه قابل تکثیر است، می توان جوانه های خارج شده از گیاه (پاجوش) را در فصل بهار جدا کرد و همراه با ریشه هایشان در گلدان دیگری کاشت. از طریق تقسیم ساقه یا قلمه از جوانه انتهایی نیز قابل تکثیر هستند که به طور متوسط بعد از ۱۴ تا ۲۸ روز ریشه دار می شوند. البته خاک باید مرطوب و در دمای ۲۴ درجه نگهداری شوند.

حساسیت ها (علایم/ علت/ درمان)

– پیچیدگی برگها وخشک شدن آنها/ هوای گرم و خشک/ انتقال به محیط خنک تر و افزایش آبیاری

– ظهور لکه های قهوه ای روی برگها/ هوای آلوده محیط به دود و نفت و یا گاز آشپزخانه/ حذف برگهای آلوده و تعویض محل گلدان

– ریز و کم رنگ بودن برگهای جدید/ کمبود مواد غذایی و یا فشردگی خاک گلدان/ افزایش تغذیه مصنوعی و یا تعویض گلدان

– زرد شدن برگها/ هوای سرد و آبیاری بیش از اندازه/ انتقال به محیط گرم تر و کاهش آبیاری

– انداختگی گیاه/ هوای سرد یا کم آبی/ انتقال به محیط گرم و افزایش آبیاری

– ظهور زخم های سفید پنجه ای در زیر برگها و قاعده ی آنها/ آفت/ سم پاشی هر ۱۴ روز با حشره کش نفوذی تا رفع علایم

زرد شدن برگها در امتداد رگبرگها و ظهور لکه های قهوه ای در زیرآنها/ آفت/ سم پاشی هر ۱۴ روز با سم نفوذی تا رفع علایم.

 

گیاهان آپارتمانی

تا قرن هیجدهم، گیاهان آپارتمانی برای مردم مفهوم واقعی نداشتند و تنها در دربار برخی از سلاطین گیاهان را در گرمخانه ای شیشه ای که توسط کوره ها گرم می شد پرورش و نگهداری می دادند. ولی از اوایل قرن بیستم به علت تحولات و تغییراتی که در نحوه ی ایجاد ساختمان ها و منازل مسکونی به وجود آمد تا حدی شرایط زیست گیاهان از نظر نور و حرارت در ساختمان ها تامین گردید و افراد با ذوق برای تزیین و آرایش محیط خود به پرورش و نگهداری گیاهان آپارتمانی مبادرت ورزیدند.
پس از جنگ جهانی دوم که جمعیت شهر رو به فزونی نهاد و زندگی اپارتمانی توسعه یافته بیشتر مردم به پرورش آنها تمایل بیشتری پیدا کردند. این امر گیاه شناسان و باغبانان را وا داشت تا به شناسایی و تولید گونه های مختلف و کولتیواتهایی که برگ و گل زیباتر و بادوام تردارند، اقدام نمایند. همچنبن پیشرفت تکنولوژی باعث آمد که شرایط زیست گیاهان از نظر نور ، حرارت، رطوبت در ساختمان بهتر گردد. با توجه به ماشینی شدن زندگی انسانها در عصر حاضر و دوری آنها از طبیعت ، گیاهان آپارتمانی می توانند نقش بسزایی را در آشتی انسانها با طبیعت و همچنین آرامش روحی و روانی آنها و به وجود آوردن محیطی مطلوب چه در محل کار و چه در خانه را ایفا کنند.
امروزه با امکانات وسیع موجود و با کسب اطلاع از احتیاجات و شرایط زیست گیاهان آپارتمانی به خوبی می توان به پرورش آنها اقدام نمود. پرورش گیاهان آپارتمانی بسیار ساده است و هر شخص با ذوق و و علاقمند می تواند با زحمتی اندک در فراگیری اصول این کار موفق باشد. موفقیت هر فرد در اقدام به پرورش گیاهان بستگی به علاقمندی شخص ومیزان ارزشی دارد که شخص برای این کار قائل است به عنوان مثال موفقیت در پرورش گیاهان آپارتمانی برای شخصی که یک گلخانه مناسب در منزلش دارد با شخصی که می خواهد انواع گیاهان را با کمک زیر زمین کم نورش پرورش دهد یکسان نیست. در حقیقت قوانین اکیدی برای باغبان خانگی وجود ندارد تا شخص بتواند با پیروی از ان به نتایج قطعی برسد. البته در پرورش گیاهان آپارتمانی باید نیازهای آنها را شناخته و در طی رشد گیاه به تامین این نیازها بپردازیم علاوه بر پرورش، نگهداری از گیاهان آپارتمانی نیز بسیار حائز اهمیت است و کوتاهی در این زمینه نابودی گیاه را در پی دارد. در ادامه تعدادی از گیاهان آپارتمانی که مناسب نگهداری و در ناحیه های معتدل و مرطوب شمال کشورمان است آمده است که پس از معرفی گیاه و زیباترین گونه ها در هر گیاه، به ذکر نیازها و روش تکثیر و همچنین حساسیت های گیاه در نوشته های بعدی اقدام خواهد شد.

زیتون

این گیاه  از تیره زیتونیان (oleacea) و از جنس زیتون (olea) می باشد. خانواده زیتونیان دارای ۳۰ تا ۳۵ جنس و حدود ۶۰۰ گونه می باشد بعضی از جنس های مهم  این خانواده عبارتند از :یاس خوشه ای یا بنفش، یاس زرد ، یاس معمولی ، زبان گنجشک ، فیلیرا ، برگ نو و رازقی. زیتون خوراکی از گونه olea europea L. این گونه دارای حدود ۱۰۰۰ رقم خوراکی می باشد که در سرتاسر دنیا در نواحی مدیترانه و خاور میانه کشت می شود.

 

تعداد استانهای زیتون خیز از ۳ استان به ۲۶ استان. میزان تولید میوه زیتون از ۷۸۰۰ تن به ۱۰۳۰۰۰ تن. سطح زیر کشت زیتون از ۴۰۰۰ هکتار به ۱۰۳۰۰۰ هکتار. سطح بارور ۴۳۸۷۳ هکتار. متوسط عملکرد ۲۳۰۰ کیلوگرم.

 

تولید روغن زیتون از ۱۲۰۰ به ۸۰۰۰ تن. میزان مصرف سرانه روغن زیتون از ۲۰ گرم به ۱۰۷ گرم با واردات ۱۵۰گرم. تولید کنسرو زیتون از ۱۶۰۰ تن به ۶۰۰۰۰ تن. مصرف سرانه کنسرو زیتون ۸۰۰ گرم. تعداد کشور های زیتون خیز ۴۱ کشور.

 

سطح زیر کشت ۱۰۸۴۶ هزار هکتار( ۷۸ %دیم). تولید میوه زیتون ۲۳۵۶۱ هزار تن. عملکرد ۲۱۷۲ کیلوگرم در هکتار. تولید روغن زیتون ۳۳۶۱ هزارتن ( ۷۰ % مربوط به اسپانیا، ایتالیا و یونان)

 

مصرف سرانه روغن زیتون ۴۵۰ گرم ( ۲۶۵۵ هزار تن آن در کشورهای تولید کننده مصرف می شود و تنها ۱۴ % آن در سایر کشورها و انهم در کشور صنعتی مصرف می شود ) لذا بخش زیادی از مردم جهان مصرف کننده نمی باشند. مصرف سرانه ۱۵ کشور عضو اتحادیه اروپا ۳٫۷۷ کیلوگرم (یونان ۲۰ ، اسپانیا ۱۲٫۸ و ایتالیا ۱۰٫۹ و بلژیک ۱۳ و سوریه ۷ کیلو گرم می باشد)

 

افزایش طول شاخه ها با ایجاد گره و میانگره، رشد برگها و قطور شدن شاخه ها در هر زمان از سال با توجه به درجه حرارت، تامین رطوبت و وجود نور امکان پذیراست. هرچند رشد رویشی به دلیل دمای پایین در زمستان و کمبود رطوبت در باغ های دیم در تابستان محدود می شود.در صورتی که باغ های دارای سیستم آبیاری ممکن استاز اول بهار تا اخر پاییز به رشد رویشی و گسترش شاخ و برگ خود ادامه دهند در صورتیکه باغ های دیم دو مرحلهرشد سریع دارند یکی در بهار و مرحله دوم در پاییز است رشد رویشی زیتون (شامل تشکیل برگهای جدید و رشد قطری شاخه) بهمراحل تقسیم می شود. رشد طولی سریع بهاره از روز صفر تا روز ۷۶ فصل رشد ادامه می

 

یابد. رشد آرام یا توقف رشد طولی از روز ۷۶ تا روز ۹۹ پس از شروعفصل رشد. رشد طولی پائیزه از روز ۱۷۲ شروع و در اوایل آبان متوقف می شود.رشد قطری با شروع رشد رویشی آغاز و تا اوایل ماه اردیبهشت ادمه می یابد و سپس تا اواسط تیر ماه کاهش می یابد. از این تاریخ به بعد با یک دوره توقف کوتاه تابستانه (از روز ۱۲۴ – ۱۴۰ ). فعالیت کامبیومی دوباره افزایش می یابد در نتیجه می توان رشد رویشی اولیه و ثانویه را بصورتسیگمویئد دو گانه بیان نمود.رشد در درختان آبیاری شده زیتون پس از محصول سنگین سال قبل و بنابر این محصول خیلی کم در سالجاری، در بهار خیلی آرام بوده و کم و بیش بصورت خطی افزایش یافته وحداکثر رشد را در اواخر تابستان و اوایلپاییز نشان میدهد. برعکس درختان دارای بار زیاد رشدرویشی سریع را در بهار و رشد کمی را در تابستان و پاییز دارند. تنه درختان بالغ در مرحله کمبود شدید آب هرگز رشدی را نداشته و حتی در دوره خشکی چروکیدگی

 

نشان می دهند.رشد انتهائی بصورت غالب عمل کرده و از رشد جوانه هایجانبی در بخش پائین شاخه جلوگیری می کند. هرچند غالبیتانتهائی تحت تاثیر مقدار تشعشع نور، حاصلخیزی خاک وتنظیم کنندهای رشد قرار دارد. غالبیت شدید یک شاخه اصلی در داخل یک انشعاب می تواند منشاء فرم های رشد افراشتهویا گسترده باشد. اگر غالبیت انتهائی فقط برای یک فصل رشد اعمال شود در آنصورت شاخه هائی جانبی غالب خواهدشد و در سال بعد گیاه تمایل به رشد تاج نامنظم خواهد داشت. وقتی غالبیت انتهائی بیش از یک فصل ادامه یابد ممکن است فرم افراشته با یک یا چند محور بصورت پایدار شکل بگیرد. درختان زیتون ممکن است به یک اندازه قابل توجهی برسد ولی رشد آرام و طولانی از خصوصیات این گونه است. معمولا در مناطقی مثل جنوب ایتالیا در مدت ۱۰ سال به اندازه نهائی میرسد. هرچند به دلیل سال آوری و نوسان در بارندگی به ۳۰ سال نیاز باشد تا به حد اکثر باردهی برسد. در ایران در شرایط طارم ۱۴ – ۱۲ سال با رقم زرد.هرچند حداکثر تاج درخت به فاصله کاشت نیز مرتبط میباشد.

 

در زیتون عکس العمل فتوسنتز به دما حالت زنگوله ای شکل است. درجه حرارت مطلوب برای فتو سنتز زیتون ºC 28 است،. اما در دامنه ºC 30 – 20 دارای فعالیت فتو سنتز بالا می باشد. بونجی و همکاران( ۱۹۸۷ ) میزا ن فتوسنتز چهار رقم مانزانیلا، دولچه آگوژیا، کراتینا و لچینو را در مقابل درجه حرار ت های ۴۰،۳۰ ، ۲۰،۱۰ مقایسه نمودند. درجه حرارت مناسب برای همه ارقام ºC 28 بود در همه ارقام در دمای ۱۰ درجه کاهش شدید ( تا ۹۰ % نسبت به حداکثر فتوسنتز) و در دمای ۴۰ درجه کاهش معنی دار (بیش از ۵۰ % نسبت به حداکثر فتوسنتز) را نشان دادند. مانزانیلا در دمای ۴۰ درجه با ۸۰ % فتوسنتز پایدار باقی ماند. غالبا تنش آبی و تشعشع زیاد نور همراه با درجه حرارت بالا موجب اختلاف فشار بخار زیاد بین برگ و هوا است. این وضعیت در شرایط مدیترانه بسیار معمول است در ایران این وضعیت در منطقه سرپل ذهاب بسیار شایع می باشد. معمولا اختلاف فشار بخار بین میوه و هوا با افزایش درجه حرارت روی میدهد در این حالت دم میوه پژمرده شده و ممکن است ریزش میوه در اواخر ماه جولای (اواخر مرداد) روی دهد.

 

گلهای زیتون در جوانه های جانبی برروی شاخه های سالقبل بوجود می آید. تشکیل و رشد نمو گل ابتدا با مرحله گل انگیزی است که یک نوع تغییر در بیان ژنهای موجود در جوانه برای تشکیل ساختار جوانه زایشی در آینده می باشد. مرحله بعد گل آغازی است زمانی که ساختار جوانه زایشی را می توان با میکروسکوپ مشاهده کرد. و درنهایت مرحله تمایز که در آن جوانه برای تشکیل اندامهای گل رشد می نماید.

 

زیتون اهلی ( Olea europaea L.)بطور ژنتیکی سالآور شدید می باشدباغهای زیتونی که آبیاری نمی شود عملکرد محصول بین۷ – ۸ تن در هکتار تا کمتر ۱۰۰ کیلو گرم تغییر می کند.با وجود بالقوه بودن وقوع و گسترش سال آوری، ولی در باغهای متراکم با اعمال آبیاری منظم و تغذیه و تربیت،سال آوری کنترل شده و تولید محصول در حد بالا می باشدتابش نور از عوامل مهم گل انگیزی در زیتون است.

 

سایه دهی سبب کاهش تمایز اندامهای گل میشود. هرچند سایه بعد از دوره گل انگیزی برگل دهی تاثیری ندارد اما سبب تشکیل گلها غیر طبیعی با مادگی تحلیل رفته می شود. سایه دهیکامل برگ یا حذف برگ ممکن است کاملا ازگلدهی جلوگیری نماید. مجموع ساعات سرمای مورد نیاز برای ورنالیزاسیونبستگی به رقم دارد . ارقام سازگار شده به مناطق دارای زمستان گرم به نیاز سرمائی کمتری دارند.بهترین تمایز اندام های گل زمانی روی می دهد که دما بین ۱۵ – ۲ برای مدت ۸۰ – ۷۰ روز نوسان داشته باشد. دمای ثابت ۷ درجه یا ۱۵ درجه ممکن است از تشکیل اندامهای گل جلو گیری میکند اگر در زمستان درجه حرارت برای مدت ۳ – ۲ هفته بالاتر از Cº۲۰ باشد مانع از آزاد شدن جوانه های گل از دوره رکود میشود.

 

اگر قبل از تکمیل ورنالیزاسیون, دریک دوره کوتاه دمایورنالیزاسیون با درجه حرات گرم جایگزین شود پدیده دورنالیزاسیون روی می دهد. اثر دیگر درجه حرارت زیاد و سریع( < Cº ۳۰)در دوره ورنالیزاسیون، ریزش جوانه ها و رشد گل آذین است از اثرات منفی درجه حرارت زیاد در افزایش دورهبهارش است. دمای کمتر از Cº ۱۰ در دوره شکوفائی گلها،قابلیت گرده افشانی را کاهش می دهد وطول این دوره را تا سه هفته ممکن است افزایش دهد فورناچاری و همکاران( ۲۰۰۶ ) گزارش نمودند تاریخ حداکثر میزان انتشار دانه گرده به تاریخ شروعباز شدن گلها نزدیکتراست تا به تاریخ خاتمه گلدهی. دمای کمتر از Cº ۱۰ در دوره شکوفائی گلها،قابلیت گرده افشانی را کاهش می دهد وطول این دوره را تا سه هفته ممکن است افزایش دهد فورناچاری و همکاران( ۲۰۰۶ ) گزارش نمودند تاریخحداکثر میزان انتشار دانه گرده به تاریخ شروع باز شدن گلها نزدیکتراست تا به تاریخ خاتمه گلدهی.

 

با توجه به دگرگرده افشان بودن زیتون فاصله درختان گرده زا نباید بیش از ۴۵ متر از درختان گرده پذیر باشد. با افزایش فاصله از میزان تراکم دانه گرده در فضا کاسته میشود.گل های زیتون داری خودناسازگاری است و دگرگرده افشانی سبب افزایش تشکیل میوه می شود. منابع زیادی دررابطه با افزایش قدرت رشد لوله گرده در دگرگرده افشانی زیتون وجود دارد. دمای بالای Cº ۳۷٫۸ در زمان گلدهی سبب کاهش تشکیل میوه و عملکرد می شود.درجه حرارت زیاد موجب افزایش ناسازگاری دانه گرده می شود و رشد لوله گرده در مسیربین کلاله و کیسه جنینی متوقف می شود. درجه حرارتخیلی زیاد پس از تشکیل ممکن است کل محصول را از بین ببرد، بطوریکه چنین واقعه ای در سال ۱۹۸۴ درکالیفرنیا روی داده استهسته دو خانه ای معمولا دارای یک دانه است. اما ممکن است بعضی دارای دو دانه یا فاقددانه باشد. هسته های دارای دو دانه دارای وزنبیشتری نسبت به هسته تک دانه و یا بی دانه است.تعداد دانه زیتون بین ارقام متفاوت می باشدو می توان بیانگر سازگاری بین دانه گرده ورقم باشد. زمان سخت شدن هسته در زیتون در هفتهدوازدهم پس از تمام گل و تکمیل رشد میوه در هفته ۲۱ پس از تمام گل انجام می شود. در رقم مانزانیلا د سویلا ۶۰ % میانبر و ۹۰ % درونبر در ۱۲ هفته اول پس از تمام گلرشد می کند.تغییر رنگ یکی از مهمترین شاخص های بلوغ و رسیدن میوه می باشد. بطور کلی کلروفیل در همه میوه های نارسوجود دارد با روند گسترش رسیدن میوه کلروفیل شکسته شده و تغییرکلروپلاست به کرموپلاست روی می دهد وکارتنوئید ها تشکیل میشود. در زیتون با افزایش رسیدن میوه از مقدار فتوسنتز کاسته شده و غلظت کلروفیل وکارتنوئید ها به مقدار زیادی کاهش می یابد. در پایانرسیدن میوه رنگ بنفش تیره در نتیجه تشکیل آنتوسیانینمی باشد

 

زیتون یکی از گیاهان مهم باغی کشور بوده و در برنامه تلاش برای رسیدن به خودکفایی روغن در کشور دارای اولویت خاصی می‌باشد. در حال حاضر سطح زیر کشت زیتون در ایران ۱۰۲ هزار هکتار و میزان تولید بالغ بر ۴۰ هزار تن می‌باشد و مقرر است تا پایان برنامه چهارم توسعه٬ سطح زیر کشت باغ‌های زیتون به ۲۱۰ هزار هکتار افزایش یابد. برای رسیدن به‌این هدف حد‌اقل ۵۴٫۰۰۰٫۰۰۰ اصله نهال سالم زیتون از ارقام مطلوب مورد نیاز است.

 

ازدیاد زیتون بوسیله بذر، قلمه و خوابانیدن شاخه امکان پذیر است ولی علاوه بر درصد جوانه‌زنی پایین بذور زیتون و دوره نونهالی طولانی (حدود ۱۰ سال)٬ نهال‌های حاصل از بذر ضمن کند رشد بودن صفات گیاه والدین را بطور کامل و یکنواخت بروز نمی‌دهند و تکثیر بیشتر ارقام از طریق قلمه بسهولت امکان پذیر نیست.

 

علاوه بر این بیماری‌های ویروسی در ژرم‌پلاسم بعضی از ارقام زیتون به‌طور نهفته موجود بوده ولی علائم ظاهری نشان نمی‌دهند. لذا تهیه نهال‌‌های سالم زیتون به آسانی امکان پذیر نمی‌باشد. وجود این مشکلات در تکثیر جنسی و غیر‌جنسی زیتون و نیز برنامه وزارت جهاد کشاورزی در زمینه گسترش و احداث باغ‌های زیتون از ارقام پر‌محصول و بویژه ارقام روغنی، ضرورت انجام تحقیقات در این خصوص را مشخص می‌سازد.

 

درحال حاضر اصلی‌ترین منبع تامین قلمه و پیوندک برای تکثیر٬ درختان قدیمی موجود در باغاتی هستند که طبق بررسی‌ها اکثرا آلوده به نماتد، ورتیسیلیوم و سایر بیماری‌های خاکزی هستند. نماتد از عوامل بسیار مهم انتقال بیماری‌های ویروسی در زیتون است. اخیرا تحقیقات نشان داده‌است که احتمال آلودگی نهالهای بذری به ویروس عامل  برگ پیچیدگی گیلاس بسیار بالاست اگرچه ممکن است علائم ظاهری بیماری مشاهده نگردد. به‌منظور جلوگیری از انتشار آلودگی، توجه به احداث باغ‌های مادری سالم و نیز تولید نهال های سالم زیتون امری ضروری است. اگرچه اکثر ارقام زیتون از طریق قلمه، پاجوش و پیوند قابل تکثیر هستند ولی تهیه نهال‌‌های سالم زیتون به آسانی و بدون استفاده از فن‌‌آوری کشت بافت امکان پذیر نمی‌باشد. از طرفی سخت ریشه‌زا بودن برخی از ارقام تجارتی، درصد پایین جوانه‌زنی بذور، کند رشد بودن نهال‌های حاصل از بذر٬ عدم یکنواختی پایه‌های بذری، صرف مدت زمان طولانی برای تولید نهال پیوندی از جمله محدودیت‌های تکثیر و تولید نهال زیتون در کشور است.

 

کشت بافت و ریزازدیادی روشی مطمئن برای تولید نهال‌های سالم و یکنواخت از پایه‌ها و ارقام برتر زیتون می‌باشد. در حال حاضر تکثیر انبوه نهال‌های سالم و عاری از بیماری ارقام مناسب و روغنی زیتون با هدف توسعه سطح زیر کشت آنها از اهمیت و توجیه اقتصادی بالایی برخوردار است. تکثیر زیتون از طریق روش‌های جنسی نظیر کاشت بذر و روش‌های غیر جنسی (قلمه‌های خشبی, نیمه خشبی, پاجوش, غده‌های موجود در طوقه و پیوند) امکان پذیر است. هر یک از این روش‌ها دارای مزایا و معایبی است٬ از جمله: بذر ارقام زیتون براحتی جوانه نمی‌‌زند ویا درصد جوانه زنی آن پائین است. همچنین دانهال‌ها بدلیل هتروزیگوت بودن غیر یکنواخت بوده و از طرفی برای کوتاه کردن دوره نونهالی باید پیوند شوند. استفاده از قلمه‌های نیمه‌خشبی مرسوم‌ترین روش تکثیر زیتون می‌باشد. اما قلمه نیمه‌خشبی برخی از ارقام زیتون بسیار سخت ریشه‌دار می‌شوند. امروزه برای تکثیر سریع و انبوه زیتون از طریق ریزازدیادی تلاش‌های گسترده‌ای در حال انجام است.

مطلب زیر برگرفته از فایل پاورپویت یکی از دانشجویان کارشناسی ارشد دانشگاه گیلان است و ممکن است پیوستگی لازم را نداشته باشد.

مرکبات

مرکبات از خانواده   Rutaceae و زیر خانواده  Aurantioideae   هستند مرکبات گیاهانی بوته ای ، درختچه ای با شاخ و برگ متراکم و یا درختی با گل های سفید مایل به ارغوانی هستند گل ها ۸-۴ گلبرگ ضخیم سفید ، قرمزیا ارغوانی رنگ ، ۵-۴ کاسبرگ و ۳۲-۱۶ پرچم دارند . مرکبات با داشتن گلهای معطر و شهد فراوان توجه حشرات به ویژه زنبور عسل را بخود جلب میکند .درختانی همیشه سبز هستند .

وضعیت گل

ممکن است بر حسب گونه از دو نوع  ۱٫کامل یا نر   ۲٫تمامی گلها کامل باشند. تعداد گلهای نر به شرایط محیطی و رقم بستگی دارد کم برگی – دمای پایین در زمان تشکیل گل – کمبود مواد غذایی سبب افزایش سقط مادگی و در نتیجه افزایش گل های نر میشود. پرچم ها معمولا ۴ برابر تعداد گلبرگ ها است گرده افشانی توسط حشرات انجام میشود و گرده افشانی بصورت خودگشن ، خودگشن –دگرگشن ، پارتنوکارپ  است.  مرکبات بعد از سیب دومین میوه ای که مورد مصرف قرار میگیرد است  بومی شمال شرقی هند و نواحی مرکزی چین است  شکل عمومی درختان پرتقال بزرگ و عمودی با شاخه های افقی است . ارقام پرتقال بر حسب مشخصات ظاهری و ترکیبات شیمیایی به چهار دسته گرد – نافدار – رنگدانه دار قرمز (بدلیل تجمع آنتوسیانین) و غیر اسیدی تقسیم میکنند. پرتقال گرد اهمیت تجاری بیشتری دارند و بیشترین سطح کشت در جهان را دارند.  ارقام پرتقال بر حسب زمان رسیدن نیز به سه گروه زودرس – میان رس و دیر رس تقسیم میشود . ایران از لحاظ میزان تولید و هم سطح زیر کشت در بین ۱۲۵ کشور تولید کننده مرکبات مقام هشتم رادارد استان های مازندران – فارس –هرمزگان– کهنوج و جیرفت از استان کرمان بیشترین سطح زیر کشت را دارند . مرکبات حاوی املاح و سرشار از ویتامین های A-Bو C  می باشد .

ضرورت توجه به گیاهان دارویی

در سال ­های اخیر رویکردی همه جانبه جهت استفاده از داروهای با منشأء طبیعی و به ویژه گیاهی در بین مردم به وجود آمده است. به طوریکه بخش عمده ­ای از داروهای عرضه شده در برخی از کشورهای جهان را داروهای با منشاء گیاهی و طبیعی تشکیل می ­دهند. بدون شک رسیدن به این جایگاه جز با حمایت همه جانبه مراکز تحقیقاتی و دانشگاهی امکان­ پذیر نبوده است. به ویژه آنکه نیاز روزافزون کارخانه های داروسازی به مواد اولیه و همچنین لزوم حفظ منابع طبیعی، اهمیت کشت و فرآوری گیاهان دارویی را دو چندان نموده است. بدین خاطر امروزه بسیاری از دانشگاه های معتبر در سراسر جهان، شاخه ای مستقل تحت عنوان تولید و فرآوری داروهای گیاهی تأسیس نموده و به تربیت نیروهای متخصص و کارآمد مشغولند. تنوع اقلیمی و غنای گونه­ای فلور ایران افقی عظیم پیش روی پژوهشگران گیاهان داروئی گشوده است. توسعه و معرفی هرچه بیشتر دانش گیاهان داروئی سبب ارتقاء سطح علمی و سلامت جامعه، بهبود وضعیت اقتصادی و نزدیک شدن به مرز خودکفائی با تامین مواد اولیه داروئی بر پایه ترکیبات طبیعی می گردد. منابع طبیعی گسترده و طب غنی ایرانی مزایای چشمگیری را برای کشور جهت سرمایه گذاری در عرصه داروهای با منشاء طبیعی و گیاهی ایجاد نموده است. حرکت کشور به عنوان یکی از تولید کنندگان نفت خام در دنیا از تولید و صادرات نفت خام به سمت توسعه صنایع پایین دستی که ارزش افزوده و اشتغال زایی مضاعفی را برای کشور ایجاد می کند فرصت­های ارزشمندی را برای گسترش صنایع دارویی و تولید مواد اولیه با اتکاء به این منابع خدادادی فراهم آورده است. وجود ذخایر غنی و ملی گیاهان دارویی از یکسو و توجه به توسعه کاشت، تولید و صنعت فرآوری این گیاهان به عنوان یکی از حوزه های مورد اشاره در سند چشم انداز بیست ساله کشور، لزوم تربیت و به کارگیری نیروی انسانی متخصص در زمینه تولید گیاهان دارویی بر اساس استانداردهای جهانی را بیش از پیش نمایان می سازد.

زغال اخته

زغال اخته یکی از محصولات باغی کشور است که مانند دیگر محصولات باغبانی دارای مزیت های متفاوت از قبیل ارزش غذایی و دارویی است. به دلیل شرایط اقلیمی مناسب در بعضی از مناطق کشور، ذغال اخته عمدتا به صورت ارگانیک تولید می شود و لذا می تواند برای صادرات و سودآوری مورد توجه قرارگیرد. شاید سطوح بیشتری از مناطق کشورمان دارای استعداد کاشت این گیاه و تولید محصول باشد ولی کمتر کسی از مناطق جدید و مساعد برای کشت این محصول مطلع می¬باشد. چناچه از شواهد بر می آید در بعضی از نواحی کشورمان مانند ارسباران در استانهای آذربایجان شرقی، گیلان، قزوین و حتی کوه های اطراف سردشت در استان آذربایحان غربی شرایط لازم برای تولید این محصول با ارزش وجود دارد.
میوه ذغال اخته در اواخر تابستان می¬رسد. میوه نارس آن به علت داشتن اسیدیته زیاد بسیار ترش می¬باشد. این میوه معمولا به صورت تازه خوری مورد استفاده قرار می¬گیرد ولی بصورت خشک، مربا، کنسرو، ترشی، آبمیوه، سس، نکتار، ژله، مارمالاد، سرکه و لواشک نیز قابل استفاده است.
جهت روشن شدن ارزش و اهمیت این محصول ناشناخته در کشور اولا از نظر میوه¬کاری متخصصین این رشته باید تحقیقات گسترده¬ای را در انتخاب ژنوتیپ¬های برتر این محصول و روشهای مناسب کاشت و داشت و برداشت آن انجام دهند. ثانیا متخصان صنایع غذایی در مورد صنایع تبدیلی آن از جهت خشک کردن ، تولید مربا، شربت، ژله، مارمالاد و غیره تحقیقات لازم را انجام دهند. ثالثا متخصصان علوم تغذیه در مورد تاثیر ذغال اخته بر سلامتی بدن مطالعات را شروع نمایند. همچنین متخصصان داروساز در مورد تولید داروهای آنتی اکسیدانی، ضد التهاب و غیره از این میوه بررسی¬های لازم را بعمل آورند. در تمامی این زمینه‌ها قدم اول، شناسایی ژنوتیپ های موجود و انتخاب ارقام با کیفیت مطلوب در کشور می¬باشد. بنابراین انجام مطالعات پایه¬ای در زمینه شناسایی انواع ژنوتیپ های با ارزش زغال اخته ضروری به نظر می رسد. منطقه ارسباران (استان آذربایجان شرقی) دارای تنوع گیاهی بسیار بالایی نه تنها در ایران بلکه در جهان می¬باشد.
رده بندی
ذغال اخته متعلق به جنس Cornus و از تیره Cornaceae و رده Cornales جزء جداگلبرگان محسوب می¬شود. در تیره Cornaceae حدودا ۱۰ جنس و ۱۲۰ گونه وجود دارد که بطور عمده در نواحی معتدل و گرم نیمکره¬ی شمالی پراکنده هستند. تیره Cornaceae شامل ۱۵ جنس است که مهم¬ترین آنها ۳ جنس Cornus، Aucuba و Helwingia استولی جنس Cornus بیشتر از بقیه مورد توجه است.

گونه های خوراکی جنس Cornus
گونه های جنس کورنوس که بطور تجاری کشت می شوند، شامل: C. mas، C. officinalis ، C. florida، C. kousa و C. nuttalli (به دلیل خصوصیات زینتی) هستند که در بیشتر مناطق اروپا و آسیا مورد استفاده قرار می گیرند.گونه های C.mas، C. australis و C. sanguine در ایران دیده شده اند که فقط گونه mas خوراکی است.
نام انگلیسی ذغال اخته Cornelian cherryاست. البته در بعصی از مطالعات نام Cornelian cherry را برای ۴ گونه C.mas، C.officinalis ، C. chinensis و C. sessiliss بکار می برند. تنها گونه جنس کورنوس که به عنوان گیاه دوپایه شناخته شده و همیشه سبز است، گونه Harms C. volkensii است. در حالیکه ۴ گونه دیگر دارای گل کامل بوده و بصورت درختچه و درختان کوچک خزان دار هستند. گونه C. sessilis که در کوه های کالیفرنیا می روید، با داشتن سه جفت فلس براکته مانند در کنار جوانه گل آذین بدون پایه و هم چنین با داشتن یک جفت براکته به دور از دو تا جوانه کناری شاخه از بقیه گونه ها متمایز می گردد.گونه ای که گل آذین جانبی بیش تری نسبت به گل آذین انتهایی تولید می کند، گونه C. chinensis است.
هیبریدهای بین گونه ای نیز در جنس کورنوس وجود دارد. هیبریدهای گونه های جنس کورنوس در بیشتر مناطق ایالات متحده آمریکا، خصوصا در میشیگان متمرکز شده اند. هیبریدهای طبیعی بین C. amomum و C. racemos یا بین C. rugosa و C. stolonifera بیشتر در میشیگان و ایالت نگبورن یافت می شوند. واگنر هیبرید بین C. racemosa و C. rugosa می باشد که از میشیگان گزارش شده است.
گونه C. mas یا ذغال اخته
به این گونه گاهی اوقات C. mascula نیز گفته می شود. به دلیل شباهتی که میوه های ذغال اخته به کوارتز یا عقیق جگری داشته، به آن Cornelian cherry گفته شده است. ذغال اخته یک گیاه خزان دار بوده که عادت رشدی آن از بوته ای و درختچه ای تا درخت کوچک (۱۲- ۵ متر) متغیر است و معمولا رشد کندی دارد. . تاج درخت گرد است و معمولا شاخه ها از نزدیک زمین انشعاب پیدا می کنند. در شرایط آفتابی کامل، شاخه ها بصورت راست ولی در سایه بصورت عرضی پراکنده می شوند تا بتوانند از نور قابل دسترسی محدود بهترین استفاده را ببرند. ذغال اخته در نونهالی رشد عمودی دارد ولی با افزایش سن گیاه رشد عرضی پیدا کرده و به شکل قوسی در می آید. در مناطق جنوبی نیاز سرمایی آن تامین نمی گردد ولی ارقامی مثل Spring Glow در مناطق جنوبی هم گل می دهند.
تولید و عملکرد
بر اساس آمارنامه سال ۱۳۸۷ وزارت جهاد کشاورزی کشور، سطح زیر کشت ذغال اخته در ایران ۲۶/۱۰۹۴ هکتار است که از این مقدار ۲۶/۱۵۷ هکتار در مرحله نونهالی اما ۶۰/۹۳۶ هکتار به مرحله باروری رسیده اند. در کل به میزان ۳۶/۲۳۲۹ تن ذغال اخته از این باغها تولید شده است. متوسط عملکرد در کشور ایران ۰۴/۲۴۸۷ کیلوگرم در هکتار می¬باشد. سطح زیر کشت در استان قزوین ۴/۷۰۵ هکتار است که ۸/۷۰ هکتار آن را باغ¬های غیر بارور و ۷/۶۳۴ هکتار آن را باغ¬های بارور تشکیل میدهند. میزان تولید ذغال¬اخته در این استان ۲/۱۰۶۲ تن در هکتار و عملکرد آن ۹/۱۶۷۳ کیلو گرم در هکتار است. در استان قزوین تولید ذغال اخته در ۲ منطقه الموت ( به طور عمده روستاهای هیر، ویار و سوگاه) و کوهین (به طور عمده منطقه یوز باش) در ارتفاعات و دامنه¬های البرز انجام می گیرد. بر اساس همین آمار سطح زیر کشت ذغال اخته در استان آذربایجان شرقی ۹/۳۸۸ هکتار است که ۹/۸۶ هکتار آن را باغهای غیر بارور و ۳۰۲ هکتار آن را باغ¬های بارور تشکیل می¬دهند. میزان تولید ذغال اخته در این استان ۱/۱۲۶۷ تن در هکتار و عملکرد آن ۷/۴۱۹۵ کیلو گرم در هکتار می¬باشد. در شرایط وحشی، میزان تولید برای هر درخت بطور متوسط ۵/۱ کیلو گرم است. در ترکیه ۶/۱ میلیون اصله درخت ذغال¬اخته وجود دارد که سالانه ۱۷۰۰۰ تن میوه تولید می¬کند. در حالت وحشی مقدار عملکرد ۸/۲ تا ۸/۴ کیلوگرم و در حالت ایداه آل از لحاظ نور و بارندگی تا ۱۰ کیلوگرم به ازای هر درخت و در هر هکتار به ۵۰۰-۱۰۰۰ کیلوگرم نیز می¬رسد و در صورت کشت در باغ، عملکرد تا ۵۰۰۰ کیلوگرم در هکتار هم می رسد.
منشاء و پراکنش
ذغال اخته در مناطق وسیعی از اروپا، آسیا مانند ایران، ارمنستان، قفقاز و آسیای صغیر می¬روید. بررسی¬های علمی نشان داده است که منشاء آن نواحی مختلفی از اروپای مرکزی و جنوبی و آسیای جنوب شرقی بوده است. البته امروزه ذغال اخته را می توان در نقاط دیگری از دنیا نیز مشاهده نمود که جزیی از طبیعت آنجا محسوب می¬گردد.
جنس کورنوس از اروپا منشاء گرفته و از آنجا به سایر نقاط دنیا انتشار پیدا کرده است. در ایران نیز در نواحی مختلفی از البرز (به¬خصوص استان قزوین)، آذربایجان شرقی (منطقه ارسباران)، گیلان ( رودبار) و آذربایجان غربی (سردشت) مشاهده شده است که در این مناطق درختان ذغال اخته بصورت توام با درختان فندق می¬باشند. ذغال اخته بطور گسترده در کشور ترکیه رشد می-کند و ترکیه یکی از کشور های مبدا ذغال اخته مطرح می¬شود. در ترکیه بیشتر درختان ذغال اخته بصورت وحشی دیده می شود، با وجود این باغ های ذغال اخته به¬منظور کشت و بهره برداری اقتصادی در آنجا نیز دایر می باشد. این درخت در نواحی مدیترانه (ایتالیا، اسپانیا، پرتقال و یونان)، فرانسه، بلژیک، هلند، چک، اسلواکی، اکراین و دیگر کشورهای منطقه قفقاز، ترکیه، ایران، آسیای مرکزی و آمریکایی جنوبی رشد می یابد.
مورفولوژی ذغال اخته
گل
گل ها بصورت کامل در اوایل بهار قبل از ظهور برگها روی گل¬آذین چتری ظاهر می¬گردند. در قاعده هر گل آذین ۴ براکته بیضی شکل دیده می شود. هر گل دارای ۴ کاسبرگ، ۴ گلبرگ زرد رنگ، ۴ پرچم (گاهی اوقات در بعضی از درختان این تعداد ۳-۵ است) و یک مادگی دو برچه ای است. میزان پرچم های ناهنجار در میان ارقام ذغال اخته ۱۲-۲۲ درصد است. مدت گلدهی در درختان ذغال اخته ۱۰ تا ۱۴ روز و گاهی اوقات تا ۳ هفته نیز می رسد. در روی هر گل آذین بطور متوسط ۱۲ تا ۲۵ گل تشکیل می شود. عرض هر گل آذین ۲ سانتی متر است. جوانه های گل روی شاخه های یکساله و اسپور چوپ های قدیمی تر و روی شاخه های بی برگ به رنگ زرد و مایل به سبز مشاهده می شوند. تولید شهد در قاعده گلبرگها صورت می گیرد و موجب جلب حشرات گرده¬افشان می شود. در ذغال اخته ناسازگاری از نوع گامتوفیتی هم وجود دارد که عمدتا در خامه مشاهده می شود. در بررسی های انجام شده بر روند رشد لوله گرده درخامه، تحت شرایط گرده افشانی آزاد و خودگرده افشانی، تفاوت زیادی از نظر جوانه زنی دانه گرده و چگونگی رشد لوله گرده در خامه مشاهده نشد. لوله¬های گرده در خامه رشد کرده و تحت شرایط ناسازگاری، بعد از اندکی پیشروی، نوک لوله گرده متورم شده یا نوک آن پاره می شود. ناسازگاری گاهی در کیسه جنینی نیز مشاهده می گردد.
دانه گرده
ذغال اخته مقدار زیادی دانه گرده تولید می¬کند. میزان تولید دانه گرده در ارقام مختلف متفاوت است. محققین نشان داده اند که نمو دانه گرده و مورفولوژی آن در رده¬بندی و شناسایی بیش تر گونه های گیاهی مهم هستند. به عنوان مثال این موضوع در هلو، شلیل، گیلاس، آلوی اروپایی، زیتون، سیب و شاه¬بلوط انجام شده است. میزان تولید گرده یا نسبت تولید دانه گرده طبیعی به لحاظ مورفولوژیکی مهم می باشد. خصوصیات و آناتومی دانه های گرده طبیعی و غیر طبیعی نشان دهنده وجود اختلاف زیاد در بین گونه های گیاهی است. بیش تر محققان مشخصات و ویژگی های دانه گرده را درحالت طبیعی بررسی کرده اند. اندازه، شکل ظاهری، ساختمان داخلی دانه گرده در توصیف دانه¬های گرده طبیعی و غیر طبیعی خیلی مهم است.

برگ
برگ در این گیاه متقابل و بصورت گرد یا تخم مرغی و بیضی نوک دار و دارای قاعده ای گرد و پشت برگ کم رنگ بوده و ۳- ۵ رگبرگ دارد. طول پهنک برگ ۴-۵/۱۲ سانتی¬متر و عرض آن ۳-۸ سانتی¬متر و طول دمبرگ آن بین ۵-۱۰ میلی متر و نواحی سطح برگ ۲۴- ۷۰ سانتی¬متر مربع است. برگ های درختان ذغال¬اخته سبز رنگ بوده و در پاییز رنگ قرمزی پیدا می کنند. البته در بعضی مناطق این قرمزی حاصل نمی¬شود و برگها بصورت سبز تا مرحله ریزش باقی می مانند.
میوه
میوه بصورت شفت و به شکل مستطیل، بیضی و یا گلابی شکل به طول ۱تا ۵/۱ سانی¬متر بوده که پس از رسیدن کامل دارای رنگ قرمز تیره، قرمز آلبالویی و صورتی بسیار زیبا می¬شود. طعم میوه ترش و کمی شیرین و یا به عبارتی طعمی بین کرن بری و گیلاس است. در بعضی از ارقام رنگ میوه مایل به سفید یا مایل به زرد نیز دیده می شود. میوه ذغال اخته از نوع فرازگرا است، پس می توان در مراحل سبز و زرد یا وقتی که شروع به رسیدن می کند میوه را برداشت نمود و عمر پس از برداشت آن را زیاد کرد. میوه دارای یک هسته است. برداشت میوه بوسیله دست یا با شیکرهایی که برای برداشت آلبالو استفاده می شود، از تیر ماه تا آبان ماه انجام می گیرد. دمای بیش از حد باعث ضخیم شدن پوست میوه می گردد. در مطالعه ایی مشاهده گردید که تفاوت معنی¬داری بین ژنوتیب ها از لحاظ جوانه¬ها، گل آذین، گلها، برگها، میوه ها، هسته ها و ترکیب شیمیایی میوه وجود دارد. میوه ذغال اخته از تخمدان تحتانی بوجود می¬آید. شاخص¬های رسیدن میوه : تغییر رنگ دم آن به آبی تیره و نیز آسان جدا شدن میوه است. میوه-های نارس ذغال اخته به لحاظ داشتن اسید زیاد بسیار ترش مزه هستند. میوه معمولا بصورت تازه خوری مورد استفاده قرار می-گیرد ولی فرآورده های آن بصورت خشک، مربا، کنسرو، ترشی، آبمیوه، سس، نکتار، ژله، مارمالاد، سرکه، لواشک و هم چنین در تهیه شربت و چندین نوشیدنی گوارا، خمیر شیرینی و بستنی میوه ای مورد استفاده قرار می گیرد.
تشکیل میوه
میزان تشکیل میوه تحت شرایط گرده افشانی آزاد ۵/۱۱-۹/۱۳ درصد و در شرایط خود گرده افشانی از ۱ تا ۷/۵ درصد متغیر است. تحت هر دو شرایط میزان تشکیل میوه بسته به ارقام متفاوت است. اما در شرایط خودگرده¬افشانی در مقایسه با گرده افشانی آزاد نسبت تشکیل میوه به طور معنی داری کاهش یافت. از این رو میزان تشکیل میوه با شرایط گرده افشانی همبستگی مستقیم دارد. مشخص شده است که در شرایط خودگرده افشانی در ژنوتیپ های مختلف ذغال اخته میزان تشکیل میوه کم می شود. بیشترین میزان تشکیل میوه در شرایط گرده افشانی آزاد در حدود ۲۱ درصد مشاهده گردید. نتایج تحقیقات انجام شده در ذغال اخته، نشان می دهد که در شرایط خودگرده افشانی عملکرد اقتصادی پایین می آید، لذا برای دست یابی به عملکرد بالا نیاز به دگرگرده-افشانی می باشد. بنابراین می¬توان گفت که ذغال اخته یک گیاه دگرگرده¬افشان است و دارای تنوع ژنتیکی بالایی است.
ترکیب غذایی میوه
این میوه داری مقادیر زیادی آهن، کلسیم، فولیک اسید ، ویتامین C، B1، B2، E و فلاونوئیدها است. هم¬چنین در میوه های آن گلوکز، ساکارز، گلی اوکسالیک اسید و لعاب فراوان یافت می¬شود. عصاره میوه ذغال¬اخته دارای مقادیر بالایCa است (۳۲۳ میلی گرم در لیتر)، بطوریکه مقدار آن حدودا ۱۰ برابر میزان آن در عصاره میوه¬هایی مثل آلو، گلابی و سیب است. نتایج مطالعات نشان داده است که عصاره ذغال اخته غنی از عناصر ضروری متنوع است و ممکن است بعنوان یک رژیم مکملی مورد توجه قرار گیرد. میوه ذغال¬اخته ارزش غذایی بالایی دارد، محدوده قند کل از ۸ تا ۱۱ درصد، اسیدهای آلی ۳/۱ تا ۹/۱ درصد، مقدار ویتامین ث ۱۰۱ تا ۱۹۳ میلی¬گرم در ۱۰۰ گرم ماده خشک، آنتوسیانین ۶۷۰ تا ۸۵۰ میلی گرم در ۱۰۰ گرم در پوست و ۳۶ تا ۱۲۱ میلی گرم در ۱۰۰ گرم در گوشت میوه می¬باشد. میوه ذغال¬اخته ۷۰ تا ۸۵ درصد عصاره دارد. عصاره آن تقریبا دارای ۱۰ درصد تانن، ۱۰ درصد قند، ۵ درصد پکتین، ۳ درصد مالیک اسید ، ۲ درصد آمبریک اسید ، ۱ درصد آسکوربیک اسید و بعلاوه مخلوطی از گلیکوزیدها، کارتنوئیدها، اسانس¬ها و مواد معدنی (پتاسیم، کلسیم، منیزیم و آهن) است. بذرها حاوی ۳۴ تا ۳۵ درصد روغن است.
ارقام ذغال اخته
در کشور ایران رقم خاصی از ذغال اخته وجود ندارد و درختان بصورت توده¬های بومی دارای میوه های گرد و بیضی شکل با رنگ قرمز و سفید ( قرمز کم رنگ) می باشد ولی در کشورهای دیگر مطالعات زیادی جهت معرفی ارقام انجام شده است. با توجه به اینکه در اثر گرده افشانی آزاد و ازدیاد از طریق بذر ژنوتیپ های متنوعی از این گیاه حاصل شده است بنابراین لازم است در بین مواد گیاهی موجود در مناطق مختلف جهان ژنوتیپ های برتر انتخاب شوند و ارقام مطلوب از نظر کیفیت میوه، عملکرد بالا و مقاومت به شرایط اقلیمی مختلف در طی برنامه های هدفمند در جهت توسعه کشت و کارایی بالا تولید گردند.
انتخاب منظم ارقام ذغال اخته همانند سایر درختان میوه صورت نگرفته، ولی اخیرا در اروپا و آمریکا روی کشت و کار ذغال-اخته و تولید و گسترش ارقام جدید کار های پژوهشی زیادی در حال انجام می باشد. این گیاه در سالهای گذشته مورد توجه اصلاحگران میوه قرار گرفته و پروژه هایی برای رده بندی، انتخاب و انجام برنامههای اصلاحی آن از کشورهایی نظیر اکراین، بلغارستان، اسلواکی، استرالیا، صربستان، فرانسه، آلمان، لهستان، آذربایجان و ترکیه گزارش شده است. ارقام اصلی در روسیه شامل آیسپولین اسکیج ، کارا ذغال ، کرمزی ذغال و گجول ذغال و در دانمارک شامل مارکوکارپا و کورمس است.

ذغال اخته مانند دیگر درختان میوه دارای درجه بالایی از تغییر پذیری سوماتیکی است که می¬تواند موضوع جدیدی برای اصلاح و گزینش باشد. تغییرات سوماتیکی و نقش آن در اصلاح کلون های جدید درختان میوه به سرعت در شاخه های علوم ژنتیک گسترش یافته است. اصلاح بر اساس تغییرات سوماتیکی کم اهمیت تر از اصلاح به روش سنتی نیست. به طور کلی مجموعه ژنوتیپ های ذغال اخته در باغ گیاه شناسی ملی هیرشیکو در کیف بیانگر توان بیولوژیکی و پتاسیل اقتصادی بالا، برای تولید این محصول بوده و یک منبع غنی ازمواد گیاهی برای اصلاح و گزینش ژنوتیپ های مطلوب می باشد. در برنامه های اصلاحی، مرحله اول شناخت کاندیداهای امیدبخش برای اصلاح و مرحله دوم گسترش هیبریدهای با ویژگی های مطلوب می باشد.
نیاز آب و هوایی
ذغال اخته از گونه های مقاوم به عرض جغرافیایی مناطق معتدله، نواحی گرمسری و نیمه گرمسیر است. در عرض های بین ۳۵تا ۴۵ درجه شمالی به خوبی رشد می نماید. این گونه تحمل بالایی به عوامل زنده و غیر زنده دارد. توان زنده ماندن و تولید محصول خوب، حتی در شرایط رشدی نامطلوب نیز در این گیاه وجود دارد. ذغال اخته می تواند دمای تا ۴۰- درجه سانتی گراد را تحمل نماید و تا حدودی مقاوم به خشکی است و در ارتفاع بیش از ۱۴۰۰ متر نیز به خوبی رشد نماید. عمر درختان ذغال اخته تا ۳۰۰ سال هم می¬رسد.
نیاز سرمایی این گیاه ۱۲۰ روز بوده و درجه حرارت مناسب سرمادهی ۱۰ درجه سانتی گراد است [رسول زادگان، ۱۳۷۲]. این گیاه به آب و هوایی معتدل کوهستانی با زمستان های ملایم و بدون سرمایی بهاره و تابستان های خنک نیاز دارد و در سایه یا مخلوط با درختان دیگر نیز بهتر رشد و نمو می کند ولی برای میوه دهی خوب، درختان ذغال اخته نیاز به آفتاب کامل دارند. تابش نور تاثیر زیادی روی اندازه درختان می تواند داشته باشد. در تابستان سخت به ویژه زمانیکه درختان جوان هستند، نور زیاد باعث ناهنجاریهای متعدد در درختان می شود. چوب درختان و درختچه های ذغال اخته به سرما مقاومت زیادی دارند ولی گل¬های آن خیلی زود باز می¬شوند و در اثر سرمای بهاره آسیب می¬بیند. با وجود این گلهای ذغال اخته تا ۵/۷- درجه سانتی گراد را تحمل می¬کند. این گیاه در نواحی گرم و خاک¬های آهکی و جنگلی با زهکشی خوب نیز رشد می کند ولی سازگاری خوبی با خاک های حاصلخیز دارد و می تواند در خاک های فقیر و حتی تا حدودی خشک هم رشد نماید. به عبارتی به نوع خاک حساسیت چندانی ندارد. ذغال اخته خاک های شنی سبک را ترجیح می دهد اما بطور موفقیت آمیز در خاک های لومی سنگین نیز رشد می نماید. با وجود اینکه ذغال اخته یک گیاه اسید دوست است ولی در دامنه وسیعی از اسدیته خاک می تواند رشد نماید. مناسب ترین pH خاک ۸-۵/۶ است. ذغال اخته به خوبی به هرس جواب می¬دهد حتی می¬شود آنها را بعنوان گیاه پرچینی استفاده نمود.درختان ذغال¬اخته برای تک کشتی بسیار مناسب هستند. فاصله کشت ۳ در ۳ متر و یا ۳ در ۴ متر است ولی بهترین فاصله ۵ در ۵ متر می¬باشد. درختان ذغال¬اخته نسبت به وزش باد هم حساس هستند بنابراین در مناطق باد خیز نیاز به باد شکن دارند. ذغال¬اخته به ندرت توسط آفات و امراض مورد حمله قرار می¬گیرد. تا کنون چند بیماری مختلف در ذغال¬اخته در کشورهای مختلف مشاهده شده است که از جمله آنها می توان به بیماری بلایت باکتریایی برگ، سفیدک سطحی و لکه¬های نکروز برگی که توسط قارچ فیتوفترا ایجاد می¬شود، اشاره نمود.
اهمیت و کاربرد
کشت ذغال¬اخته در آسیای مرکزی و قفقاز از قرن¬ها پیش برای تولید غذا و دارو و هم¬چنین بعنوان یک گیاه زینتی کشت می-شده است. ذغال¬اخته چوب سخت دارد و برای درست کردن مبل از آن استفاده می¬شود. این گیاه هم از لحاظ پزشکی و هم از لحاظ زینتی با ارزش می¬باشد. از بذر آن روغن بدست می¬آید. پوست و چوب آن برای تولید رنگ استفاده می¬گردد و برگ¬ها منبع خوبی برای تانن می¬باشند.. در اروپا معمولا ذغال¬اخته برای درست کردن شراب و در آسیا برای درمان بیماری دیابت مورد استفاده قرار می¬گیرد. البته در اروپا میوه ذغال¬اخته کاربرد آرایشی و تغذیه¬ای نیز دارد. از میوه¬های ذغال¬اخته برای درست کردن غذاهای مختلف نیز استفاده می¬شود. ذغال¬اخته می¬تواند بعنوان یک میوه جایگزینی که پتاسیل خوبی برای استفاده در غذا، صنعت دارویی و آرایشی دارد، در نظر گرفته شود. میوه، برگ، گل و پوست درختان ذغال¬اخته در در داروهای سنتی و مدرن برای درمان بعضی از بیماریها استفاده می¬شود. در این گیاه تعداد زیادی گل¬های زرد و روشن در اواخر فصل زمستان تولید می¬شود که اغلب به دلیل وجود ساقه¬های لخت و بدون برگ کاملا آشکار است و به گیاه جنبه زینتی بسیار زیبا می¬دهد. میوه¬های ذغال¬اخته اشتها آور هستند. بذور ذغال¬اخته خشک می¬شوند و برای بدست آوردن پودری که بعنوان جایگزین قهوه مصرف می شود، برشته می¬شوند.
از میوه ذغال¬اخته برای تهیه چند ماده¬ی ضد دیابت گیاهی در کشورهای آسیایی استفاده می¬گردد. آنتوسیانین و اورسیلیک اسید استخراج شده از میوه ذغال¬اخته، اگر در رژیم غذایی پر چرپ موش استفاده شود موجب کاهش ۲۴ درصدی در وزن بدن موش و هم¬چنین باعث کاهش در مقدار چربی و تری آسیل گلیسرول در کبد می¬گردد. آنتوسیانین و اورسیلیک اسید سطح انسولین را به شدت افزایش می¬دهند که این مسئله بیانگر فعالیت بیولوژیکی بالا در بهبود پارامترهای متابولیکی وابسته به رژیم غذایی پرچرب می¬باشد و در کنترل چاقی موثر است. در اروپا از عصاره میوه ذغال¬اخته برای تهیه غذا استفاده می¬شود. جوشانده گوشت این میوه در درمان آرتروز، تب و بیماریهای مزمن کاربرد دارد. ذغال¬اخته در فارماکوپه USSR نیز وجود دارد. میوه، پوست و برگها خاصیت ضد میکروبی دارند و روغن موجود در گوشت و بذر آن برای بهبود و بازسازی بافتهای صدمه دیده داخلی، بهبود زخمها، زخم معده و روده مفید است. هم¬چنین مشخص شده است که روغن بذرهای ذغال¬اخته فعالیت ضد میکروبی زیادی روی باکتری گرم مثبت استافیلوکوکوس و گرم منفی اشرشیاکلی دارد. مصرف میوه ذغال¬اخته ممکن است در بیماران تصلب شریانی به دلیل اثرات کاهشی آن روی فیبرینوژن مفید باشد. استفاده از میوه¬های ذغال¬اخته می¬تواند در کاهش وزن بدن موثر باشد و کلسترول کل و تری گلسیرید¬ها را کاهش دهد. ترشح انسولین بوسیله آنتوسیانین و آنتوسیانیدین¬های موجود در ذغال-اخته تحریک می شود. مشخص شده است که مصرف ذغال¬اخته ممکن است به دلیل خاصیت¬های آنتی اکسیدانتی و ضد التهابی-اش در بیمارانی که کلسترول بالایی دارند، مفید باشد.
ازدیاد
بذر
روش معمول ازدیاد ذغال¬اخته توسط بذر است. ازدیاد از طریق بذر در طول هزاران سال، تنوع ژنتیکی قابل ملاحظه¬ای در درختان ذغال¬اخته ایجاد نموده است. به¬منظور استفاده از این تنوع، تلاش زیادی جهت انتخاب تیپ¬های مطلوب به لحاظ پایداری ژنی انجام می¬شود. بنابراین جهت دست¬یابی به ارقام مطلوب، درخت¬هایی انتخاب می¬شوند که بتوانند به صورت رویشی ازدیاد گردیده و ارقام یک¬نواخت تولید نمایند. ازدیاد بوسیله بذر مشکل است و بذر ذغال¬اخته برای جوانه¬زنی نیاز به سرمادهی مرطوب دارد. جوانه¬زنی بذر گاهی ۱۸ ماه هم طول می¬کشد. در مواقعی ۲۰ سال زمان نیاز است تا یک دانهال به باردهی کامل برسد ولی از طریق رویشی این مدت خیلی کم¬تر می¬شود. انتقال دانهال¬های ذغال¬اخته از خزانه به زمین اصلی به راحتی صورت می¬گیرد. با توجه به اینکه دانهال¬های حاصل از گیاه مادری متفاوت هستند، جهت نگهداری صفات مادری بهتر است ازدیاد با پاچوش، تقسیم، قلمه و یا پیوند انجام شود.
پیوند
روش اصلی ازدیاد رویشی ذغال¬اخته، پیوند جوانه روی پایه¬های بذری ۲ ساله است. ازدیاد گیاهان از طریق پیوند جوانه باعث تولید میوه در ۳ سال بعد از کاشت می¬گردد و با توجه به سیستم ریشه قوی که دارند می¬توانند در پاییز یا اوایل زمستان در زمین اصلی کشت شوند. در کاشت بهاره، رشد به شدت کاهش می¬یابد. در کشور ترکیه ۹۷ درصد محصول تولیدی از ژنوتیپ¬های بذری است و تنها ۳ درصد درختان کشت شده به وسیله پیوند ازدیاد شده اند.
قلمه
زمان گرفتن قلمه سبز از شاخه¬های نیمه رسیده، خرداد تا شهریور و قلمه نیمه خشبی از شاخه¬های کاملا رسیده¬ی یکساله در پاییز است. طول قلمه ها ۲۰-۲۵ سانی¬متر است. جهت ریشه¬زایی مطلوب قلمه¬ها بهتر است که از ایندول بوتیریک اسید (IBA) همراه با پودر تالک ۳/۰-۸/۰ درصد استفاده نمود. بوسیله قلمه ریشه هم ذغال¬اخته قابل ازدیاد است.
خوابانیدن
خوابانیدن ساده و انتهایی می¬تواند برای تکثیر درختان ذغال¬اخته بکار روند. این کار در اوایل بهار صورت می¬گیرد. تکثیر با این روش تا حدودی مشکل است و در سطح تجارتی مورد استفاده قرار نمی¬گیرد.

لطفا بدون ذکر منبع استفاده نشود.

تاریخچه و کشت چای در ایران

شاید بتوان گفت چای که بر سر سفره و میز کار بسیاری از مردم جهان، در میهمانی­ها، جشن­ها و سوگواری­ها به عنوان یک نوشیدنی جای دارد، بعد ازآب یکی از ارزان­ترین و پرطرفدارترین نوشیدنی­های جهان محسوب می­شود.

در دهم آبان سال ۱۲۷۹هجری شمسی حاج محمد میرزا که از طرف دولت وقت به سمت ژنرال کنسول ایران در هند مامور شده بود، هنگام بازگشت به ایران مقدار زیادی بذر و نهال چای با خود به ایران آورد و از طرف مظفرالدین شاه امتیاز کشت در تمام ایران را گرفت و لقب کاشف السلطنه به او داده شد. وی که کشت چای را در هندوستان آموخته بود به قصد تامین و ترویج زراعت چای، منطقه لاهیجان و تنکابن را جهت کشت بذر و نهال چای مناسب دید. لذا در این مناطق باغ چای، خزانه و نهالستان دایر و اولین باغ چای در تپه­های لاهیجان احداث گردید. بنابراین کشت چای در ایران قدمتی بیش از یکصد سال دارد. استان‌های گیلان و مازندران، مناطق سرسبزی در شمال کشور و سواحل دریای خزر هستند که با مناظر دیدنی از جنگل‌های انبوه، باغ‌های چای، مزارع برنج و دیگر محصولات پوشیده شده‌اند. هم اکنون سطح زیرکشت چای در این دو استان حدود ۳۲ هزار هکتار است که ۹۰ درصد آن در استان گیلان و ۱۰ درصد آن در استان مازندران جای گرفته و به طور پراکنده بین کوه‌های البرز و سواحل دریای خزر، جایی ‌که از نظر خاک و شرایط آب و هوایی برای رشد آن مناسب است، گسترده شده ‌است. قریب به ۶۰۰۰۰ خانوار کشاورز در این منطقه به امر چایکاری مشغول بوده و تنها در استان گیلان بیش از ۸۰۰ روستای چای خیز وجود دارد.